Osmanlı kıraat alimleri Ayasofya Camii’nde!

Eğitim Şebnem Kırcı
Ayasofya Camii'nde Osmanlı kıraat
Petr Zamecnik-Dreamstime

O dönem için Ayasofya camii, saraya da yakınlığı ile şehrin en önemli camisiydi. Bu medresede görev yapan baş müderris Molla Hüsrev idi. 2. Beyazıt döneminde medrese daha da büyük bir hale getirildi.

Fatih Sultan Mehmet ve 2. Beyazıt bu medreseyi çok önemsediler, medresenin vakfına da her zaman katkıda bulundular. Ayasofya kütüphanesi 4000 kitaptan oluşan çok özel bir koleksiyona sahipti. Bu eserler bugün Süleymaniye Kütüphanesi’nde bulunuyorlar.

Fatih Sultan Mehmet Ayasofya camii imamının kıraat ilmini bilmesini ve iyi bir hafız olmasını istiyordu. Bu özellikte bir imam arıyordu. Her gün öğleden sonra, Ayasofya camii’nde 20 kurra hafızı cüz okuyordu. Kurra hafızlar, hafızlar arasından özel olarak seçilen sesleri güzel hafızlardır. Bu hafızlar yedi kırrat ve on rivayet okumayı bilenler. Arapçayı çok iyi bilen ve Kuran- ı Kerim’i en doğru şekilde okuyan kimselerdir.

Ayasofya kütüphanesinde Kur’an kırratine yönelik dersler verilmiştir. Padişah 2. Mahmut burada eğitim veren hocalara hediyeler dağıtmış. Zaman zaman derslere devam eden öğrencileri de ödüllendirmiştir.

Öne çıkan entelektüel kişiler kimler?

Eğinli Muhammed Hulisi Efendi, Ayasofya camii’nde görev yapan kıraat alimlerinden biridir. Sufilik üzerine uzman olan hocanın Şer’i ilimlere dair icazeti vardı. Dar’ül muallimat müdürlüğü ve huzur dersleri baş muhataplığı görevlerinde bulunmuştur.

Kıraat ilminde pek çok öğrenci yetiştirmiştir. Ayasofya hatibi İbrahim Efendi, hatiplik dersleri vermiştir. Bir diğer önemli kıraat alimi Hamdullah Hayreddin’dir. 40 yıl boyunca görevini başarı ile gerçekleştirmiştir. Urcunzade adıyla anılan Muhyiddin Mehmed hem Ayasofya hem de Beyazıt camiilerinde hizmet vermiş, davudi sesi ile tanınmıştır. Bir diğer kıraat alimi Mahmud Efendi, musiki bilgisi ve hoş sohbeti ile nam yapmıştır.

Osmanlı kıraat alimleri ve donanımları

Ayasofya’da vaizlik yapan kıraat alimleri de vardı. En ünlüleri Süleyman Fazıl Efendi idi. Şeyh Abdurrahman Merzifoni, Feyzullah Şükrü b. Mustafa Efendi diğer kıraat alimleriydiler. Merzifoni güzel sesi ile övülen alimlerden biriydi.

Ayasofya’da tefsir dersleri son derece önemsenmiştir. Bu derslerin bazılarına padişahlar da katılmışlardır. Ayasofya’da müfessirlik görevi yapan en önemli hocalardan biri Abdullah Hilmi Efendi’dir. Müfessir’in anlamını bilmeyenler için, Kuran-ı Kerim’i yorumlayan kişi olarak açıklama yapmak isteriz.

Kendisi 1. Mahmud Kütüphanesi’nde müfessir olarak görev yapmıştır. İsmini anmak istediğimiz bir diğer değerli müessir; Molla Niksari Muhammed b. İbrahim’dir. Kıraat ilmine ileri derecede vakıf olan Niksari, padişah tarafından özel olarak İstanbul’a getirilmiştir. Kuran-Kerim’i baştan sona tefsir etmiştir. Ayasofya’nın yanında Fatih Camii’nde de tefsir dersleri vermiştir.

Esasen Ayasofya sadece bir cami değil çok önemli bir eğitim merkeziydi. Aşevi, imarathane, kütüphane hizmetleri de veriyordu. Bu hizmetlerin devamlılığı için zengin vakıflar Ayasofya’ya yardım ediyorlardı. Osmanlı kıraat alimleri burada çok değerli bir bilgi birikimlerini öğrencilerine aktarıyorlardı.

Ayasofya imamlığı çok önemli bir görevdi ve bu göreve getirilecek kişi pek çok vasıfa sahip değerli bir din adamı olmalıydı. Kıraat ilmine hakim  ve aynı zamanda çok iyi bir hafız olmalıydı. Ayasofya’da Kuarn-ı Kerim ve kıraat derleri hiç bir zaman ihmal edilmedi.

Ayasofya’daki kıraat alimleri hiç bir zaman tek bir alana hakim değildi. Astronomi, mantık, cifr, musiki ve hesap ilimine de hakim kişilerdi. Sanatsal yetenekleri de vardı. Hepsi daha once başka yerlerde görev yapan birikimli kişilerdi.

 

 

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.