Özgürlük ve sorumluluk ilişkisi nasıl olmalıdır?

Felsefe Contributor
Ahlak
özgürlük ve sorumluluk
Wanida Prapan-Dreamstime.com

İki önemli kavram; özgürlük ve sorumluluk. Bu ikisi arasındaki ilişki, iki terimin birbirinden ayrı düşünülememesi anlamına gelir. Kelime manasıyla özgürlük, bir kısıtlamaya bağlı olmadan düşünme ve davranma şeklidir. Ancak özgürlüğün temel şartı, başka bir canlının temel haklarını ihlal etmemektir. Yani, kişinin sorumluluklarının bilincinde olarak herhangi bir şarta bağlı olmaması durumudur.

Özgürlük ve sorumluluk ilişkisi örnekleri nelerdir?

Özgürlük, insanın temel haklarında yer alan ve çoğu kişinin değer verdiği bir unsurdur. Toplumların da temel yapı taşları göz önüne alındığında bu unsurun kapsamında birtakım değişiklikler olabilir. Bu bakımdan özgürlüğün sınırlarının ne kadar geniş olduğu değişken bir konudur.

Vatandaş olarak bir ülkenin çatısında yaşamanın bazı getirileri vardır. Bu bağlamda, kişiler anayasada yer alan konulara bağlı olarak türlü özgürlüklere sahiptir. Seyahat, eğitim, seçme ve seçilme hakkı bu özgürlükler arasında gösterilebilir. Ancak aynı kanunlarda kişiye bazı yasak ve ödevler de verilir. Yani özgürlük ve sorumluluk arasında sıkı bir bağ vardır.

Aile de özgürlükle sorumluluğun bir arada yürütüldüğü küçük bir toplumu ifade eder. Bu bakımdan, reşit olan bir kişi yasalar kapsamında herhangi bir yere gitmekte özgürdür. Ancak ailesini bu durumdan haberdar etme konusunda bazı sorumlulukları olabilir.

Sorumluluk sahibi olmanın önemi nedir?

Sorumluluk, kişinin kendi üzerine düşen davranış ve görevleri yapmasıdır. Bu bakımdan sorumluluğun ortaya çıkışı insanlık tarihinin başlangıcına uzanır. Sorumluluk hem bireysel hem de hukuki açısından irdelenebilir. Buna göre, insanlar arasındaki ahlaki sorumluluk ve değerler bireysel bazdadır. Hukuki anlamdaki sorumluluk bilinciyle de toplumsal huzur ve yaşam kalitesinin artırılması hedeflenir.

İnsanın fıtratında kalabalık yaşamak ve bir toplumun parçası olmak verdir. Dolayısıyla da büyük toplumlar şeklinde ve iç içe yaşamayı tercih ederler. Hoşgörü, iş paylaşımı ve anlayış gibi beceriler aslında birer sorumluluk örneğidir. Bunlar sayesinde insanlar arasındaki iletişim güçlenir ve toplumun refah seviyesinde artış gözlenir. Yani sorumluluk hem kişinin kendi huzuru hem de yaşadığı toplumdaki genel düzen için olmazsa olmaz bir faktördür.

İslam inancında ahlaki özgürlük ne anlama gelir?

İslam inancında sınırsız iradenin sahibi yalnızca Allahü Teala’dır. O, kainatın ve içerisindeki tüm canlıların mutlak yaratıcısıdır. İnsan da onun karşısında ancak aciz bir kuldur. Buna rağmen insan diğer varlıklardan üstün bir niteliğin de sahibidir: irade.

İrade insana kısmı özgürlük ve seçim hakkı sağlayan bir nimettir. Ancak özgürlükle sorumluluk arasındaki ilişki İslami inanç bakımından da geçerlidir. Yani kişi seçim yapmakta özgürdür, ancak yaptığı seçimlerin sorumluluğunu taşımak mecburiyetindedir.

İnsanlık tarihinden bu yana insanların büyük bir bölümü özgürlüğü doğuştan gelen bir hak olarak görür. Hatta dini bakımdan bu özgürlüğün sınırın ne olduğu da sık sık araştırma konusu olarak karşımıza çıkar. İslami açıdan bu özgürlüğün sınırı, dinen çelişecek herhangi bir işe yönelmemek ve Allah’ın rızasının dışında kalacak bir davranışa bulaşmamaktır.

Kısacası, özgürlük hem dünyevi hem de dini bakımdan sınırsız olan ve sonsuz geçerliliğe sahip bir kavram değildir. Toplum bireylerinin özgürlüğü, devletlerin anayasalarıyla sınırlandırılmıştır. Dini bakımdan da kutsal kitaplarda bu ayrım açıkça ifade edilir. Yani insan seçimlerinde ve hareketlerinde seçme özgürlüğü olmasına rağmen bazı şartlara uymak durumundadır. Bunun yanı sıra özgürlük, sorumluluktan ayrı düşünülebilecek bir kavram değildir. Bireysel ve toplumsal huzur, ancak sorumluluk bilincinin gelişmesiyle sağlanabilir.

YAZI: İPEK ATACAN

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.