Paranın tarihçesi nasıldır?

Tarih 08 Mar 2021 Contributor
paranın tarihçesi
Christine Roy-Unsplash

İnsanlık tarihinin önemli adımlarından biri olarak her daim araştırılan, merak edilen konulardan bir de paranın tarihçesi olmuştur. Günümüze kadar uğrunda nice savaşlara, cinayetlere, ihanetlere sebep olan para, insanlığın bu dünyadaki en büyük imtihan konularından biri haline gelmiştir. İlk icadından bu yana her insanın önceliği para kazanmak ve harcamak olmuştur.

Paranın tarihçesi ne kadar eskidir?

Tarihi kaynaklar ilk paranın gümüş ve altın karışımı bir metal olan elektrum madeninden olduğunu belirtmektedir. Nehir yataklarından toplanan altın ve gümüşün birbirine karışmış halde olduğu bu metalden yapılma ilk paralar Lidyalıların icadıdır. Lidya, bir Anadolu medeniyeti olarak insanlık tarihini kökten etkileyecek bu icadı hayata geçirmiş, adını tarihe yazdırmıştır. İlk paranın icat tarihi yaklaşık M.Ö. altıncı yüz yılı göstermektedir.

Bir Anadolu uygarlığı olan Lidyalıların bulduğu para sistemi, bugün kullandığımız para mantığına en yakın olanı olarak belirtilmektedir. Fakat çok daha eski bir uygarlık olan Sümerlerde ve Mısır’da da alışverişlerde değerli madenler ve arpanın alış verişte kullanıldığı belirtilmektedir. Buradaki fark, Sümerlerde ve Mısırda kullanılan metallerin bir sikke haline getirilmeden kullanılmış olmasıdır. Bu durumda madenler paradan ziyade takas aracı olarak kullanılmışlardır.

Lidyalılara zararı ne olmuştur?

Lidyalılar, kulağa tuhaf gelse de paranın yararı yanında zararını da görmüşlerdir. Bu icatlarından sonra paralı askerlik sistemi de kuran Lidyalıların ordusu tamamen paralı askerlerden oluşmaktaydı. Kaynaklara göre Perslerle yapılan savaşlarda bu paralı askerlerin yurt duygularından yoksun oldukları, kazandıkları paraları harcayamama korkusuyla savaşmadıkları belirtilmektedir. Tarihte Persler, Lidyalıların sonunu getiren uygarlık olarak bilinmektedirler.

Tarih içinde gelişimi nasıl olmuştur? Lidyalıların bulduğu madeni para ticaret yoluyla diğer uygarlıklara da yayılmıştır. Yeni ticaret yollarının bulunmasıyla gelişen ticarette, zamanla madeni sikkeleri taşımak ve muhafaza etmenin zorluğunu Çinliler kağıt parayı bularak çözme yoluna gitmiştir. İlk kağıt paranın üzerine yüz adet onlu sikke kümleri resmedilmiş, bir kağıt para bin sikkeye eş değer olmuştur.

Böylece üç kilogram ağırlığında olan bin sikke bir tek kağıt para üzerinde taşınabilir hale gelmiştir. Zaman içinde madeni sikke paraların her uygarlıktan izler taşıyan sembollerle bezenmesi, günümüzde o uygarlıklara dair bilgilerin de bize ulaşmasını sağlamıştır.

İnsanlık tarihinde giderek gelişen parayla ticaret, zamanla bankacılık sistemlerinin de gelişimini sağlamıştır. Bankalar ve diğer finans kuruluşlarının kurulması, ticaret aracı olarak kullanılan paranın, kendisinin ticaret metaı haline gelmesine sebep olmuştur.

Paranın bin yıllar öncesi başlayan macerası günümüzde hayli değişmiştir. Elektronik ticaretin yaygınlaştığı bu günlerde sanal paralar artık gündemimizdedir.

Geleceğin sistemi dijital paralar mıdır?

Borç verme sistemine dayalı para kazanma şekli olan bankacılığın gelişimi de eski tarihlere dayanmaktadır. İlk bankacılığın Lombardiyalı Yahudilerin Pazar yerlerinde kurdukları masalarda esnafa borç para dağıtmalarıyla başladığı belirtilir. Paradan para kazanma esasına dayanan bankacılık sistemi katı kurallara dayanan yapısıyla zaman içinde kendisine borçlanan halkı epeyce mağdur edecek şekle gelmiştir.

Ticaret dünyasında altın da oldukça öneme sahip bir değerdir. Paranın değerli olması için maddi bir karşılığı olması gerekliliğine dayanan sistemde, bu görevi günümüzde hala altın yerine getirmektedir. Fakat sanal dünyada sıkça duyduğumuz dijital para olarak adlandırılan paralar da artık gündemdedir. İnternet üzerinden alınıp satılabilen bir değer olarak karşımıza çıkan dijital paraların, zamanla kağıt paraların yerini alabileceği finansçıların ön görüsüdür.

Dijital paraların getireceği en büyük değişiklikse, günümüzde sadece ülkelere ait olan milli para sistemine büyük şirketlerin ya da finans kuruluşlarının da dahil olması yönündedir. Örneğin sanal bir alışveriş sitesinin kendi dijital para birimiyle yapılan alışverişlerde, daha fazla indirim uygulayacağının haberleri yavaş yavaş dünya gündemine girmektedir.