Son 4 Yılın İslam Dünyası Kültür Başkenti Seçilen Şehirleri

Photo 141088676 © Aleksandar Pavlovic - Dreamstime.com
2020 İslam Dünyası Kültür Başkenti Buhara, Özbekistan. 141088676 © - Dreamstime.com

İslam ülkelerinin kültür ve inanç turizmi bakımından tüm dünyada kabul edilen önemli bir yeri vardır. Bu bakımdan bir süredir her sene İslam Dünyası Kültür başkenti ve İslam Dünyası Turizm Başkenti olarak seçilen şehir ilan edilmektedir.

İslam başkentleriyle alakalı yapılan bu çalışmalar hem ülkeler arası ilişkilerin gelişmesinde hem de İslam şehirlerinin daha tanınır olmasında önemli bir rol üstlenir. Son dört yılda seçilen kültür başkenti şehirlerini ise şu şekilde sıralamak mümkündür: Meşhed, Kudüs, Tunus ve Buhara.

Meşhed (2017): İran’ın ikinci büyük şehri olan Meşhed, 2017 yılı İslam Dünyası Kültür Başkenti olarak seçilmiştir. Ülkenin doğu kesiminde bulunan bu şehir, tarihi İpek Yolu’nun bir kısmını da sınırlarına dahil etmiştir. Toplum tarafından saygı duyulan Harun Reşid ve İmam Ali er-Rıza burada vefat edince şehre Meşhed, yani şehadet yeri denmiştir.

Meşhed şehri sınırlarında İslami açıdan önemli pek çok türbe ve cami bulunur. Bunlardan başlıcaları; Hace Rabi Türbesi, İmam Rıza Türbesi, Gevher Şad Camii, Nadir Şah Türbesi ve Müzesi olarak sıralanabilir.

Kudüs (2018): Kudüs başta İslam olmak üzere bütün semavi dinlerde kutsal kabul edilen eski bir şehirdir. Lokasyon olarak, Ortadoğu Bölgesi’nde, Akdeniz ile Lut Gölü arasındaki coğrafi bir konumda bulunur. İslami açısından önemi hem Müslümanların kıblesi olması hem de Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in Miraç’a burada yükselmesidir.

2018 yılının İslam Dünyası Kültür Başkenti seçilen Kudüs, bütün dinler için önemli sayılan bazı noktalara ve beşeri yapılara sahiptir. Bu nokta ve yapılara; Mescid-i Aksa, Kubbet-us Sahra, Ağlama Duvarı, Kutsal Kabir Kilisesi ve Tapınak Dağı örnek verilebilir.

İslam inancında Kudüs içerisindeki yapılardan en fazla Mescid-i Aksa’ya dikkat çekilir. Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in bir hadisinde, “(İbadet için) şu üç mescidden başkasına yolculuk edilmez: Mescid-i Haram, Mescid-i Nebevi ve Mescid-i Aksa.” (Buhari) buyrulur.

Tunus (2019): 2019 yılının kültür başkenti olan Tunus, bayrağı kapanış programında Buhara’ya teslim ettiğini duyurmuştur. Şehir, Tunus ve Akdeniz Körfezi’ne bağlı kıyı şeridiyle iç içe geçmiş bir ova ve çevresindeki tepelerden meydana gelir. Şehrin iç merkezi “suk ve medina” olarak tabir edilir. Arap tipi eski sokaklar suk, iç şehir ise medinadır.

Tunus, kültür bakımından önemli sayılan bir İslam başkenti olmanın yanı sıra bir de dünya mirasıdır. Buna göre şehir, UNESCO tarafından Dünya Mirası Listesi’ne de dahil edilmiştir.

Tunus’ta yapılan kültür başkenti kapanış programında, şehrin köklü dini geçmişi ve kültürel değerlerine vurgu yapılmıştır. Buna ek olarak İbn-i Haldun’un Tunus’ta yer alan evinin de restore edileceği belirtilmiştir. İbn-i Haldun İslam bilimleriyle uğraştığı bilinen bir düşünür, tarihçi ve devlet adamıdır.

2020 Buhara: Özbekistan’da bulunan Buhara, 2020 İslam Dünyası Kültür Başkenti olma sıfatını Tunus’tan devralmıştır. Şehir, Orta Asya coğrafyasının en eski yerleşim birimi olarak kabul edilir. Bu bakımdan yapılan arkeolojik kazılarda Buhara’nın geçmişinin 2500 yıl öncesine dayandığı ortaya çıkmıştır. Şehrin önemiyse İpek Yolu güzergahında ve Kızıl Kum Çölü’nün sınırında olmasına dayandırılır.

Buhara’nın İslam ile tanışması Karahanlılar dönemine denk gelir. Bu dönemde, kültür bakımından önemli sayılan Büyük Minare’nin de inşa ettirildiği bilinir. Kaşgarlı Mahmut, kendi eserinde Buhara’dan şu şekilde bahseder: “Balasagun ile Buhara ve Semerkand arasında türkleşmiş bulunan bir ulus.” Buhara’nın kardeş şehirleri de: Belh, Nişabur, Merv, Semerkant, Nisa ve Malatya olarak sıralanabilir.