Tefekkür Ne Demek?

dreamstime_s_148153698
Fotoğraf: ID 148153698 © Zorica Vitanovic | Dreamstime.com

Tefekkür, Kur’an-ı Kerim ayetlerinde sıklıkla dile getirilen dini bir kavramdır. Tefekkür kavramının en geniş manası Allah’ın evrende yaratmış olduğu varlık ve nimetleri görerek, onlardan ibret almaktır. Bu bağlamda, tefekkür ne demek? Tefekkür aynı zamanda hayırlı bir ibadet biçimi olarak yorumlanır.

Tefekkür kavramı Kur’an-ı Kerim ayetlerin nasıl işlenir? Tefekkür, düşünme eyleminden türeyen bir sözcüktür. Akli yetkinlikler de diğer varlıklardan farklı olarak yalnızca insana verildiğinden, tefekkür de insana verilen bir özelliktir. Kur’an’da ele alındığı şekilde tefekkür sahibi insanlar övülmüş ve diğerlerine de tefekkür etmeleri tembih edilmiştir. Bu bağlamda, tefekkürü işleyen bazı ayetler aşağıdaki gibi sıralanabilir.

“Onlar ayakta dururken, otururken, yatarken hep Allah’ı anarlar; göklerin ve yerin yaratılışını düşünürler: ‘Rabbimiz! Sen bunu boş yere yaratmadın, seni tenzih ve takdis ederiz.” (Al-i İmran Suresi, 191. Ayet)

“Yeryüzünü enine boyuna uzatan, onda sabit dağlar ve ırmaklar meydana getiren, orda meyvelerin her birinden çifter çifter yaratan O’dur.” (Ra’d Suresi, 3. Ayet)

“İşte bu misalleri insanlar düşünsünler diye veriyoruz.” (Haşr Suresi, 21. Ayet)

Akıl, Allah’ın kullarına bahşettiği büyük nimetlerden birisidir. Ancak tefekkür olmadan O’nun yarattıklarını anlamak ve şükretmek mümkün olmaz. Kur’an ayetlerinden anlaşılacağı üzere İslam, insanları Allah’ın yarattığı varlık ve nimetlerin hikmetini anlamaya çağırır. Tefekkür nedir? Kalp ve aklın birlikte çalıştığı bu anlayış ise ancak tefekkür ile mümkündür.

Tefekkür etmenin kişiye sağladığı faydalar nelerdir? Sürekli tefekkür halinde olmak, kişiyi elinde bulunan ve nimetler için Allah’a hamd etmeye teşvik eder. Ancak hamd etmek, tefekkürün yanında getirdiği sayısız faydalardan yalnızca biridir. Tefekkür ile Allah’ın kuvveti hem akli hem de kalbi olarak anlaşılır. O’nun yarattıklarının kusursuz güzellikte olduğunu düşünmek de kişideki Allah sevgisini artırır.

İçinde Allah sevgisi taşıyan kimse, O’nun yasakladığı şeyleri yapmaktan imtina eder ve ibadetlerini aksatmamaya çalışır. Böylece tefekkür, kişinin imanını da güçlendiren bir davranış biçimi haline gelir. Tefekkür, hamd etmenin yanı sıra kişide ibret alma bilinci de oluşturur. Bu bağlamda, evrendeki düzeni ve hikmeti anlayan bir kimse gafletten uyanır. Tefekkür eden kişi, yaptığı her davranış ve attığı her adım için de Allah’ı düşünür ve O’ndan utanır.

Tefekkürü engelleyen hususlar… Kur’an-ı Kerim ayetlerinde övülen davranışlardan biri de tefekkürdür. Burada insanlar tefekkür etmeye teşvik edilirken, tefekküre için engel olabilecek bazı durumlara da dikkat çekilir. Bu durumların başında; cehalet, gaflet ve kibir gibi kötü huylar vardır. Tefekkür, kişiyi manevi açıdan bir olgunluğa taşırken; cehalet, gaflet ve kibir bu olgunlaşmayı engeller. Kur’an içerisinde açıkça işaret edilen bu hususlar insanın düşünmesini engeller. Onun gerçekleri görmesine de mani olur.

Tefekküre erişebilmek için, buna engel olan tüm davranış biçimlerinin ortadan kaldırılması gerekir. Kibir, insanın kendini üstün olarak görmesine neden olur. Cehalet ise kişiyi ilimden uzaklaştırarak yaradılışın arka planını görmeye duvar olur. Bu sebeple de tefekkür kapıları kibir ve cehalet sonucunda kapanır. Bu vasıflar bastırılmadığı takdirde Kur’an-ı Kerim’de ele alındığı biçimde tefekkür gerçekleşmez. İnsanın ilahi kudreti anlaması ve bundan ibret alması da mümkün olmaz.

İslam’ı anlamak için Kur’an-ı Kerim ve hadisi şeriflerin anlaşılması gerekir. Çünkü bunlar, İslam’ın temel kaynaklarıdır. Kur’an-ı Kerim içerisinde geçmiş problemlere yer verilirken, gelecekte başa gelebilecek olası problemler için de uyarılara dikkat çekilir. Bu noktada, ayet ve hadislerin anlaşılması için tefekkür gerekir. Kur’an ayetlerini anlamak ve bunlar üzerinde düşünmek ancak tefekkür ile mümkündür.