Tefsir Ne Demektir? Kimler Tefsir Yapabilir?

Arabic calligraphy from the Quran - Al Ihlas
© Zamir Kadyzhev | Dreamstime.com

Kur’an-ı Kerim’in dili Arapçadır fakat Kur’an-ı Kerim’i okuyan her Müslüman Arapça bilmemektedir. Arapça bilen Müslümanlar da bazı ayetleri anlayamamaktadır. Tefsir ile Kur’an’da anlaşılması zor olan ayetlerin yorumlanması ve diğer diller için çevirisi yapılmaktadır. Böylece Arapça bilmemesine rağmen her Müslüman Kur’an okuyabilir ve ayetleri anlayabilir. Yalnızca dua ve sure ezberlemenin yanı sıra Allah(cc)’ın buyurduklarını da anlayarak hayatında uygulamaya geçirebilir.

Tefsir ne anlama gelir: Tefsirin kelime anlamı yorumlamak, beyan etmek, açıklamaktır. Fesr kökünden türemiştir. Kur’an-ı Kerim’in yorumlanması için kullanılır. Kur’an-ı Kerim’i yorumlamak için kullanılan bütün yöntemlerin bilinmesi önem arz etmektedir. Yapılan tefsirlerin eksiksiz ve doğru olması gerekmektedir, kişisel görüşler yer almamalıdır. Ayrıca tefsir kelimesi yöntem, esas ve ilke anlamlarına da gelmektedir.

Tefsir yapılırken dikkat edilmesi gereken şeyler: Kur’an-ı Kerim’de birden fazla anlama yorumlanabilen ayetler bulunmaktadır. Müslümanlar okudukları ayetlerden farklı yorumlara ulaştığında ise kendilerine doğru olan şeyi göstermesi için Kur’an’ın tefsirine ihtiyaç duyarlar, bunun için müfessire müracaat ederler. Hazreti Muhammed ilk müfessirdir. Günümüzde ise dini anlamda yeterince donanımlı olan kişilerden yardım alınmaktadır.

Tefsir yazılırken günümüze göre anlam çıkarmadan, Kur’an-ı Kerim’in evrensel ve her zamanda geçerli olduğu kabul edilerek yazılmalıdır. Fakat tefsir yapılırken o asrın içindeki sorulara da cevap verilmesi gerekir. Tefsiri yapan kişi dini her konuda donanıma sahip olmalıdır. Ayrıca tefsir yaparken Arapçadan diğer dillere bire bir çeviri yapılmamalı, o dilin özelliklerine ve anlatılmak istenene bağlı olarak çeviriler ve yorumlar yapılmalıdır.

Tefsirin amacı: Tefsir, metinlerin anlamlarını netleştirme, ayetlerden içinde bulunduğu asır için Kur’an’da geçmeyen bazı konular hakkında kanun çıkarma, birden fazla anlama gelebilen ayetlerin en net ve doğrusunu bulma, kapalı anlatımlarda asıl söylemek isteneni netleştirme, Kur’an’da geçen kıssaları açıklama ve Kur’an’da anlamı bilinmeyen ayetlerin anlaşılmasında Müslümanlara yardımcı olur.

Kimler tefsir yapabilir? Tefsir yapan kişiye müfessir denir. Tefsir yapabilmek için Arapça dili, fıkıh ilmi, beyan ilmi, usul-i fıkıh ilmi, nasih ve mensuh, esbab-ı nüzul, nahv ilmi, sarf ilmi, kıraat ilmi, iştikak, me’ani ilmi, bedi’i ilmi, usul-i din ilmi ve en önemlisi hadis ilmi olmak üzere on dört ilmi bilmek gerekir. Müfessirin sahip olması gereken son ve on beşinci ilim olan ilmü’l mevhibe ilmini yalnızca Allah, kullarına ihsan eder. Diğer on dört ilim çalışarak öğrenilir fakat on beşinci ilim öğrenilemez..

Tefsir türleri: Rivayet tefsiri, dirayet tefsiri, işari tefsir, lugavi (filolojik) tefsir ve karma yöntemi olmak üzere bazı tefsir türleri bulunur. Bu tefsir türleri yorumlama ve açıklama yaparken kullanılır. Rivayet tefsirinde Hz. Muhammed ve sahabeden günümüze ulaşan hadis ve bilgilerden kaynaklanarak yapılan tefsir türüdür. Bu tefsir türü Kur’an’da geçmeyen ancak o dönemlerde yaşanan olaylara dayanılarak yorumlar yapılmasını sağlar. Dirayet tefsirinin diğer ismi akıl tefsiridir. Bu tefsir türü Kur’an’da geçen ayet, kelime veya cümlelerin yalnızca rivayetlerle sınırlı kalmayıp Arapça dilinin özelliklerine, yapısına, günlük konuşma dilini, o toplumun yaşayış biçimi ve tarzını da dikkate alınarak yapılan tefsirdir.

İşari tefsir ise Kur’an’da ayetlerin yalnızca görünen anlamlarının olmadığının, daha derin anlamların olduğunun gösterilmesi için kullanılan yöntemdir. Bu tefsir türleri tek başına kullanılabileceği gibi ikisi ya da üçü aynı anda da kullanılabilir. Bu çoklu tefsir türüne karma tefsir yöntemi denir. Lugavi ya da diğer adıyla filolojik tefsir ise Kur’an ayetlerini açıklarken kendi içindeki diğer ayet ve cümlelerden yararlanılarak, yani Kur’an-ı Kerim’i açıklamak için yine aynı kitabı kullanarak yapılan tefsirdir.