Türk halısı Avrupa resimlerinde başrolde!

Kültür Buket Cengizalp
unnamed
Hans Holbein imzalı "Elçiler" adlı resminden alınan bu detayda Türk halısını masanın üzerinde görüyoruz. Fotoğraf: nazmiyalantiquerugs.com

Ünlü İtalyan kaşif ve tüccar Marco Polo’yu duymuşsunuzdur. Türk halısı Avrupa’ya ve ardından sonraları Amerika’ya İtalyan tüccar ve gezgin Marco Polo sayesinde 13. yüzyılda taşınmıştır. Bu tarihten sonra birçok Avrupalı ressam bu özel halılarla tanışmış ve resimlerinde kullanmışlardır.

Türk halısı neden çok kıymetli?

El emeği göz nuru. Motiflerinde sanat var! İplikleri çok kıymetli dokuda! Orijinal, özgün ve kaliteli! Bu nedenle Türk halıları dünyada tüm kıtalarda çok tercih ediliyor. Anadolu kadınının hüznü, sevinci, sabrı, neşesi, enerjisi, metaneti hep bu halı ve kilimlerde gizlidir. Motifler, simgeler özel anlamlar içerirler.

Birçok ünlü resimde Türk halısı görürüz. Ancak bu halılar varlıklı Avrupalılar için o kadar kıymetlidir ki eskimesin diye yere sermezler! Evet, Türk halılarını masaların üzerine sererlerdi. Bunu da ünlü tablolarda masaların üzerine serili Afyon ve Uşak halılarından anlayabiliyoruz.

Her ne kadar Avrupa’nın varlıklı aileleri Türk halısını 13. yüzyılın ikinci yarısında Marco Polo ile tanımış olsa da halıların resimlere yansıması 15. yüzyılı bulmuştur. Hans Holbein, Lorenzo Lotto, Ettore Forti, Johannes Vermeer gibi klasik resim sanatının en önemli temsilcilerinin eserlerinde Uşak ve Afyon halılarını görürüz. Bu halıların yerde değil de masanın üzerinde oluşu ise Türk halısına verilen değeri simgeler. Bu halıların ince detayları, çok renkli tasarımları, kusursuz el işçiliğine sahip olmaları, Avrupalı varlıklı ailelerin çok ilgisini çekmiştir.

Halıların Avrupalı varlıklı aileler tarafından astronomik fiyatlara satın alınması ise halıların kaliteli kumaşlarının yanı sıra birbirinden güzel ve zarif motiflerindendir. Anadolu kadınının el emeği göz nuru işlemeleri, binlerce kilometre ötede bulunan bir ailenin masasının üzerindedir.

Batı’nın Doğu hayranlığının temsili

Sabır, metanet, dirayet, çalışkanlık, ustalık… Tüm bu kavramlar Anadolu halılarında bir araya gelir. Batı da işte bu değerlerin birleşimi olan halı sanatının hayranıdır. Ne kadar para olursa olsun o paraları bu halılara verir ve evinin en baş köşesine bu halıları serer. Yere sermeye dahi kıyamaz! Türk halıları zengin ve kültürlü, sanata, kültüre önem veren ailelerin evlerinin baş köşelerinde yerini alır.

Türk halıları o denli kıymetlidir ki bir başka sanatçı olan ressam; o halıların motiflerine tek tek kendi resminde yer vermek ister! Şu güzelliğe bakar mısınız? Özellikle Afyon ve Uşak halıları, Avrupa’da özellikle İtalya ve İspanya başta olmak üzere hatta Kuzey Avrupa ülkelerindeki şatoların, sarayların odalarını süsler. İşi desen, renk olan ressamların göz bebeği olup çıkar! Sanatın evrensel olduğunun tartışmasız en güzel örneğini oluşturur Türk halıları.

Halı kültürü aslında Batı’nın pek de alışık olmadığı bir kültürdür. Halı, Batı’ya Doğu’dan gitmiştir. Türk halıları ise bu işin zirvesidir diyebiliriz. İran halıları da dokumaları, kumaşının, ipliğinin kalitesi ve renklerinin canlılığıyla herkesin gönlünü fethetmiştir adeta. Türk halısı işlevinden çok sanat yönüyle değerlendirilmiş ve o nedenle tıpkı resim eserleri gibi yere sermeye kıyılmamıştır. İşlevinden çok güzelliği ağır basmıştır diyebiliriz.

Motif ile desenin farkı nedir? Halılardaki sembollere tek tek bakıldığında motif adı verilir. Bu motiflerin tamamı ise deseni oluşturur. Anadolu’da halı kültürünün Milattan Önce 5500’lü yıllara dayandığı bilinmektedir. Bazı halı motiflerinin binlerce yıl öncesinin motifleriyle aynı olduğu uzmanlar tarafından düşünülmektedir. Anadolu’muzda bu özel kültür; yıllar yıllar içinde usta çırak ilişkisi ile halı dokuyan kadınlar arasında bir gelenek halinde ilerlemiştir. Türk kadınının hislerine tercüman olan halılar, günümüzde hala Batı’nın baştacı olmaya devam ediyor.

 

 

 

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.