SalamWebToday Haber Bülteni
Sign up to get weekly SalamWebToday articles!
Üzgünüz, şu nedenden dolayı hata oluştu:
Abone olarak, SalamWeb Şartları ve Gizlilik Politikası 'nı kabul etmiş olursunuz.
Haber bülteni yazıları

Türk hamam kültürü nasıldır?

Kültür 26 Oca 2021
Türk hamam kültürü
Kouji Tsuru-Unsplash

Türk tarihinde sosyal hayata bakışta özellikle göze çarpan detaylardan biridir Türk hamam kültürü. Arapça “hamem” sıcak kelimesinden türeyen “hammam” sözcüğü “ısıtan yer” sözlük anlamıyla karşımıza çıkar. Değişen yaşam koşulları sebebiyle müdavimleri oldukça azalsa da hala varlığını sürdüren bir kültürdür.

Sosyalleşme unsuru…

Hamamlar ilk bakışta arınma için gerekli yerler gibi gözükse de kadim bir kültüre sahip Türklerde sosyalleşme alanı olarak da kullanılmıştır. Yıkanma ve temizlenmenin dışında birer sohbet ve eğlence mekanları olarak da kullanılmıştır. Anadolu’da görülen en eski hamamların tarihi Roma dönemine kadar uzanır. Fakat Türklerin İslamiyet’i kabul etmesiyle Anadolu’daki hamam kültürü farklı bir yapıya bürünmüştür.

Türk geleneklerinin etkisi hamam kültürüne yansımıştır. Anadolu topraklarında halka açık ilk Türk hamamı 1584 yılı 3. Murat döneminde yaptırılan Çemberlitaş Hamamı olmuştur. Zamanla hamam sayısı artmış günümüze kadar gelen birçok tarihi hamam faaliyetine devam etmektedir. Türk hamam kültürü denildiğinde hamamın yıkanma işlevi dışında bir çok sosyal duruma mekan olduğu görülür. Hamamların kadınlar bölümünde düzenlenen; gelin hamamı, loğusa hamamı, adak hamamı, erkekler bölümündeyse içinse asker hamamı, damat hamamı, bayram hamamı, sünnet hamamı gibi özel günler düzenlenmektedir. Günümüzde işlevini bu yönüyle yitirmiş olan hamamlarda nadiren gelin hamamlarının devam ettiği görülür.

Hamam yapıları ve kültürü

Bir kültür olarak hamam denince ilk akla gelenler hamamların kubbeli güzel yapıları, bembeyaz mermerleri, kullanılan eşyalar, hamam törenleri, hamam eğlenceleri, hamamla ilgili türküler ve manilerdir. Hamamlar yapısal olarak soyunma bölümü olan camegah, peştamal değişimi için kullanılan soğukluk ve yıkanma bölgesi olan sıcaklık bölümlerinden oluşur. Anadolu’da antik dönemlerden kalma hamamlara rastlansa da hamamlar özellikle Osmanlı Devleti zamanında ayrı bir yapıya bürünmüştür. Bunda en göze çarpan Türk kadim kültürünün mimari ve süsleme sanatındaki tüm inceliklerin hamam yapılarına yansımasıdır. Özel işlemeli kurnalar, hamam tasları, özel günler için yapılmış peştamallar, sedef kakmalı takunyalar bu kültürün bize sunduğu güzelliklerdendir.

Türk hamam kültürü ve günümüzde “SPA” uygulamaları

Her alanda olduğu gibi sosyal yaşamda modernleşmenin getirdiği etkiler hamam kültürünün unutulmaya yüz tutmasına sebep olmuştur. İnsanların banyo ihtiyacının evlerde karşılanır olması bunun ana sebeplerindendir. Teknik açıdan elbette hamam temizliğiyle banyo temizliği arasında farklar vardır. Hamam ortamının sağladığı faydalar ve kalınan sürenin uzunluğu çeşitli sağlık sorunlarına çözüm sunmaktadır.

Günümüzdeyse ticari olarak hamam kültüründen türeyen SPA uygulamaları vardır. SPA’nın açılımı “sanitas per aquam” “sudan gelen sağlık”tır. Hemen hemen aynı hamam uygulamalara sahip SPA uygulamaları son günlerde oldukça revaçtadır. Bir SPA merkezinin sunduğu tüm imkanları hamamlarda geleneksel ve daha etkili yöntemlerle bulmak mümkünken, modern hayatın ticari uygulamaları hamam kültürümüzü de etkilemiştir.

Hazırlık ritüelleri nelerdir?

Hamama girmeden önce metal takılar, gözlükler,  kontakt lensler çıkarılmalıdır, bu tip malzemeler sıcaktan etkilenerek iritasyonlara sebebiyet verebilirler. Diğer bir hamam kuralı da hamama aç gitmektir. Hamamdan önce yenen yemeğin sıcak ortamda dolaşım sistemini zorlayıcı etkisi olacaktır. Sıcak hamam ortamı enerji kullanımını arttıracağından sıvı ve beraberinde mineral kaybını getirecektir.

Hamam giden bazı kişilerde bu bitkinlik ve bayılma hissinin oluşmasına sebebiyet verebilir. Aynı şekilde düşük ya da yüksek tansiyon hastalarıyla, kalp ve solunum hastalıkları olan kişilerin hamama gitmemeleri ya da çok kısa süreli kalmaları tavsiye edilir. Sıcak ortamın metabolizma üzerindeki etkileri düşünüldüğünde alkollü şekilde hamama girmek de sakıncalıdır.

YAZI: ŞEBNEM CENGİZALP