Türk Kültürünün İncisi Özbekistan’da İslam

Photo 45122372 © Daniel Prudek - Dreamstime.com

Orta Asya’nın parlayan yıldızı Özbekistan’da İslam nasıldır? Ülke, yüzlerce yıldan bu yana Türk ve İslam kültürünün sentezlediği en güzel örneklerden biri. 32 milyon nüfusuyla bölgenin en kalabalık ülkesi Özbekistan, son yıllardaki ekonomik reform ve değişim hareketleri yanında turizm sektörüne verdiği önemle de dikkat çekmeyi başarıyor. 31 Ağustos 1991 yılında Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla bağımsızlığına kavuşan Özbekistan, 19. Yüzyılda Çarlık Rusyası’nın hakimiyetine kadar Timurlular, Harzemşahlar, Şaybaniler, Babürlüler devletleri ve Buhara Emirliği, Kokand, Hive hanlıklarına ev sahipliği yapmıştır.

Geçmişten günümüze Türk ve İslam kültürünün izlerini taşıyan ihtişamlı yapılarıyla dünyanın birçok bölgesinden gelen turistlerin ilgisini her geçen gün daha fazla çekiyor. Tarihi İpek Yolu üzerinde bulunan Özbekistan, ‘Orta Asya’nın İncisi’ olarak tanınıyor. Eşsiz çinilere sahip medreseler, mavi kubbeli külliyeler, nadide camiler, kervansaraylar ve önde gelen İslam alimlerinin türbeleriyle Türk ve İslam mimarisinin en seçkin örneklerine sahip olan Özbekistan, özellikle inanç turizminin de yükselen yıldızı. İmam Buhari ve İmam Maturidi gibi önemli İslam alimlerinin türbeleri, inanç turizmi için önemli değere sahip. Başkenti Taşkent, birçok tarihi yapının yanı sıra yüksek binaları ve cazibe merkezleriyle Özbekistan’ın modern yüzünü sergiliyor.

Taşkent’te özellikle üzerine Hz. Osman’ın mübarek kanı dökülen ceylan derisine yazılmış ‘Osman Mushafı’ olarak tanınan İslam tarihinin kutsal emanetlerinden Kur’an-ı Kerim’in bulunduğu Hazret İmam Külliyesi, inanç turizmi yapanlar tarafından büyük önem taşıyor. Hz. Osman’ın halifeliği döneminde yazılan bu Kur’an, devrin en etkin Türk İslam devleti Timur İmparatorluğu’nun kurucusu Emir Timur tarafından Irak’tan Semerkant’a getirilmiş. Sovyetler Birliği döneminde Rusya’ya götürülen ‘Hz. Osman Mushaf’ı, 1926 yılında ulemaların talebi üzerine tekrar Özbekistan’a getirilmiş.

Özbekistan’da İslam ve kadim tarihi nasıldır?

Hazret İmam Külliyesi içerisindeki en etkileyici yapılar arasında ise Barak Han Medresesi, İmam Buhari Medresesi, Tilla Şeyh Cami ve Hazreti İmam Cami’si yer alıyor.  Özbekistan, asırlar öncesine uzanan bu kültür mirasını, son yıllarda öne çıkan İslam medeniyeti ve kültürüyle ilgili ilmi araştırmalara ve birçok etkinliklere verdiği destekle gelecek kuşaklara taşımayı hedefliyor. Özbekistan, bu topraklarda yetişmiş din alimlerini genç nesillere tanıtmak amacıyla Buhari, Nesefi ve Tirmizi’nin ilmi mirasının araştırılmasına ve tanıtılmasına yönelik araştırma merkezlerini hayata geçirerek Türk İslam tarihine de önemli bir hizmet sunmaktadır.

2017 yılında kurulan Özbekistan İslam Akademisi, dünyanın önde gelen İslam üniversiteleri ve kuruluşlarıyla işbirliği içinde hadis, fıkıh ve kelam gibi alanlarda Kur’an Kerim merkezli, akademik çalışma ve araştırmalarla faaliyetlerini sürdürüyor. Taşkent’teki İslam Uygarlığı Merkezi’nde bulunan Özbekistan İslam Akademisi’nin ana hedeflerinden biri de İslam dininin gerçek anlamını ve onun insanlığı hidayete ulaştıran din olduğunu tüm dünyaya tanıtmak.

Aynı zamanda Orta Asya’nın en büyük başkenti olan Taşkent, geniş caddeleri, büyük meydanları, temiz ve modern görünümüyle birçok yabancı turisti ağırlıyor. 1977’de faaliyete geçen Taşkent’in görkemli metrosu da turistlerin en uğrak adreslerinden biri. Orta Asya’nın ilk metrosu olma özelliğine sahip bu metro bile Özbekistan topraklarını ziyaret etmek için yeterli bir sebep olarak görülüyor. Adeta sanat eseri niteliği taşıyan metroda her istasyonda farklı bir tema öne çıkarılmış. Görenlerin hayranlığını kazanan istasyonlara; Özbek şair Ali Şir Nevai, Büyük Timur İmparatorluğunun Kurucusu Emir Timur ve Rus şair Aleksandır Puşkin gibi önemli şahsiyetlerin isimleri verilmiş.

Özbekistan ayrıca Semerkant, Buhara ve Hive gibi Türk ve İslam tarihi açısından pek çok değeri barındıran ve UNESCO’nun Dünya Kültür Mirası listesinde bulunan şehirleriyle de öne çıkıyor.