Ufkumuzu Açan El Sanatları

ID 54438981 © Irinaorel | Dreamstime.com
Fotoğraf: ID 54438981 © Irinaorel | Dreamstime.com

Doğal yollarla elde edilen ham maddelerin elle işlenmesi sonucu ortaya çıkan sanata el sanatı denir. Yapımı oldukça sabır ve çaba gerektiren bu sanatlar, sanatkar veya zanaatkarların duygu, düşünce ve bilgi birikimleriyle ortaya çıkar.

Müslüman toplumların sanatlarında İslami izler görülür. Sanatçı, güzelliği yaratmaz, yaratılan güzelliği icra ettiği için elçi görevindedir. “Allah güzeldir, güzel olanı sever.” (Tirmizi) hadisiyle yola çıkılan sanatta, “Sanat Allah içindir” ideolojisi hakimdir. Bu ideolojinin hakimiyeti de madde ile manayı birleştiren sanat dallarını oluşturmuştur.

İslam sanatlarının ilham kaynağı hayat ve kainattır. İslam’da meydana getirilen eserler Allah’ın cemal sıfatının tecellisidir.

Türk el sanatları, Türk ve İslam kültürünün senteziyle oluşmuş, özellikle İslam felsefesinin sembol ve renkleriyle dikkat çekmiştir. İslam dinde sanat eserlerinin muhtevası, insanın fıtratını ve ahlaki değerlerini koruyan mahiyettedir. Toplumu ve insani değerleri sarsıcı eserlerin icrasına izin verilmemiştir.

Türk İslam kültürünün en yaygın olan el sanatları arasında hat, çinicilik, ebru, halı dokuma, cam, minyatür, tezhip gibi el sanatları ilk akla gelenlerdendir. Özellikle Osmanlı döneminde altın çağını yaşayan bu sanatların hemen hepsinde dönemin sosyal ve kültürel yapılarını görmekteyiz.

Gündelik hayatın stres ve sıkıntısını el sanatlarıyla atmak isteyen veya Türk –İslam kültürünü yakından tanımak isteyen kişiler bu alanda kurumlarca açılan kurslara katılarak hem bu kültürün unutulmasına engel olmuş hem de kendilerine yeni bir dünyanın kapılarını açmışlardır.

Peki bu sanatlar nasıl icra ediliyor; birlikte bakalım… Minyatür sanatı: Bir nesnenin küçük boyutlar şeklinde resmedilmesi sanatına denir. Bu sanatla ilgilenen kişilere nakkaş denir. Gölge, ışık perspektif kurallarına uyulmadan yapılan bu sanatta mekanda derinlik ve doğal renkler kullanılır. Minyatür sanatının geçmişi Orta Asya Türk kültürüne kadar uzanır. Toplumsal olayların resmedildiği bu sanatta tahta çıkma, savaşlar, bayram kutlamaları gibi konuların yanı sıra giyim kuşam, yaşam tarzına ilişkin konular da ele alınır. İslam dininin etkisinin de göründüğü bu sanatta dünyanın fani ahiretin baki olduğunu vurgulamak için insan figürleri donuk ve soluk tasvir edilmiştir. Bu alandaki en önemli eser “Gül koklayan Fatih” portresidir.

Hat sanatı: Arap harfleri kullanılarak şekilli yazma sanatıdır ve ustalarına hattat denir. Güzel görünümün öne çıkması bu yazı sanatının özelliğidir.

Tezhip sanatı: Kitap süsleme sanatı olarak da bilinen bu sanat Osmanlıda gelişmiştir. Hattatlarca yazılan el yazmaları tezhipçilere verilir, onlar da her sayfayı yaldızlı çizgilerle çevreler, kenarlarını süslerlerdi. Buna altınlama yani tezhip denir.

Çini sanatı: Kil toprağının şekil verilip fırında kurutulmasından sonra üzerinin renkli işlemelerle süslenerek icra edilen bir sanat dalıdır. Porselen tekniğinin Çin’den kültürümüze geçmesinden dolayı adına “çini” denmiştir. Saray ve cami duvarlarını süslemede kullanılır.

Ebru sanatı: Kitreyle yoğunlaştırılmış su üstünde, özel boylarla oluşturulan desenlerin kağıt üzerine geçilmesi yoluyla yapılan sanattır. Günümüzde bilinen ebru tarzındaki eserler ilk kez Orta Asya-Osmanlı coğrafyasından gelmiştir. Ebru sanatı, 27 Kasım 2014 tarihinde UNESCO tarafından kültürel miras olarak tanımlanmıştır.

Halıcılık sanatı: Türklerin dünyaya adını duyurdukları bu sanat dalı, Türk devletlerinde olduğu gibi Osmanlıda da çok önemli bir yere sahiptir. Kök boya ve Türkmen motiflerinin hakim olduğu halıcılık sanatında ayrıca karanfil, sümbül, gonca gül, lale motifleri de işlenmiştir.

Türk-İslam kültürünün önde gelen el sanatlarını kısa tanıttığımız bu yazımızda konu edemediğimiz mermer oymacılığı, keçecilik, demircilik, bakırcılık, yemencilik, kilimcilik, hasırcılık, örgücülük, dantel ve oylar gibi birçok el sanatı incelenebilir. Meraklılarının hala ilgisini çeken bu sanat dalları Türk kültürünün en güzel örneklerini verirler.

Müslüman toplumlardaki evrensel sanat anlayışı tevhit inancına dayanır. En büyük “sanatçı” Allah’tır o yeri ve göğü en güzel şeklide yaratmıştır. Sanatçı kullarsa bu güzelliği ancak görür ve kendi yorumunu katarak icra etmeye çalışır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Düşüncelerini paylaşmak ister misin?

Bizimle iletişime geç!

İlgili makaleler
Görüş
Görüş 13-Tem-2020
Author
Ceren Yılmaz
Yazar

Helikopter ebeveynler, bir çocuğun hayatında, sorumlu ebeveynlikten fazla aşırı kontrolcü, aşırı korumacı olan ebeveynlerdir. Annesini sürekli başının üzerinde dönen bir helikoptere benzeten küçük bir çocuğun bu tanımı kavramın adını belirlemiştir. Asıl olarak anne ve babaların çocukları için fazlaca endişe duyarak gereksiz bir çaba sarf etmelerini ifade eden bu kavram ailelerin yanlış bir iletişim ile enerji alanlarını negatife çevirmeleri ile sonuçlandırdıkları bir sürece dönüşmektedir.

Devamı Devamı
ID 75213780 © Volodymyr Yarosh | Dreamstime.com Yaşam İpek Atacan 13-Tem-2020 Zararlı Arkadaşlıklardan Uzak Durmanın Faziletleri ID 183966362 © Yzqblyxy | Dreamstime.com Yaşam İpek Atacan 13-Tem-2020 Çocuklarımıza Okumayı Nasıl Sevdirebiliriz? ID 146049829 © Supoj Buranaprapapong | Dreamstime.com Yaşam İpek Atacan 13-Tem-2020 Online Eğitimde Verimi Artırmanın Püf Noktaları