Ümmet nedir? Kur’an-ı Kerim’de ne buyrulur?

Toplum 13 Nis 2021 Şebnem Cengizalp
ümmet nedir
Levi Meir Clancy-Unsplash

Sıkça sorulan bir sorudur ümmet nedir? Sosyal bir varlık olarak topluluk halinde yaşamak üzere kodlanmış olan insanın, Kuran’da ümmet kavramı içinde değerlendirildiğinde farklı boyutları ortaya çıkar. Ümmet kelimesi İslami literatürde “kendilerine elçi gönderilmiş insan topluluğu, kavim, bir gurup insan ya da canlı türü” olarak geçmektedir. Bir  çok ayette yer verilen ümmet kavramı farklı anlamlarda bir çok kez kullanılmıştır.

Kuran’da nasıl geçer?

Sosyolojik olarak din, toplumları etkileyen, şekillendiren bir olgudur. İnsanın dini duygularının iç ve dış dünyasındaki etkileri, içinde yaşadığı topluma direkt yansımaktadır. O halde ümmet kavramı onu oluşturan bireylerin etkileştiği bir alandır. Sosyolojik olarak ortak olgularda buluşamayan insanların aynı toplum içinde yaşamaları neredeyse imkansızdır.

Kuran’da altmış küsur yerde geçen ümmet kavramı genel olarak üç farklı şekilde kullanılmıştır. Bunlardan birincisine örnek, Enam Suresi 38. Ayette, yer yüzünde yürüyen canlıların tümünden ve iki kanadıyla uçan kuşlardan bahsedilmiş, bunların da ümmet olduğundan bahsedilmiştir. İkinci kullanım şeklineyse Kasas Suresi 23. Ayette Hz. Musa’nın Medyen suyuna vardığı sırada hayvanlarını suvaran bir ümmete rastladığından bahsedilir.

Burada ümmet kavramı bir insan topluluğu için kullanılmıştır. Bahsedeceğimiz üçüncü kullanıma örnekse Al-i İmran Suresi 104. Ayette geçen nebilerin mesajına uyan topluluk için kullanılmıştır. İyiliği emreden kötülükten men eden bir ümmet olun diye emredilmiştir. İnanmış kişilere örnek olarak bir başka ayetteyse geceleyin kalkıp secde eden, ümmet içinde bir seçilmiş ümmetten bahsedilmiştir.

Ümmet nedir? Neden önemlidir?

Günümüz kullanımında ümmet kavramı tüm Müslüman alemini kapsayan birleştirici bir kavramdır. İslam’da ümmeti tanımlayan, pekiştiren kavramlara bakıldığında bireysel ibadetlerden, topluca yapılan ibadetlere, toplumsal dayanışma ve yardımlaşmanın önemine kadar pek çok birleştirici unsur taşıdığı görülür. Ümmet olmanın önemi, aynı insani değerler. kültürler ve inançlar etrafında toplanmış insanların yaratacağı etkiden gelmektedir.

Bilindiği gibi namaz ibadeti topluca eda edildiği gibi bireysel olarak da yapılan bir ibadet şeklidir. Bir Müslüman, bireysel dua ve niyazları içinde ümmet şuuruyla tüm İslam alemine de yer verir. Bu, İslam ümmeti mensubu olmanın getirdiği bir bilinç ve inançla olmaktadır. İslamiyet’te din kardeşliği aynı ümmet içinde olan insanların bir birine bağlılığı ve güveninin dile gelmiş halidir.

Siyasi olarak nasıl algılanır?

Peygamberimiz Hz. Muhammed’in İslamiyet’in ilk yıllarında içinde yaşadığı kabile kültüründen bir ümmet ve siyasi bir birlik yaratması gerçekten de tarihte eşine rastlanmayan bir başarıdır. Bir insan topluluğunu aynı idealler ve amaçlar uğrunda bir araya getirebilecek olgular içinde din en önemli birleştirici unsurdur.

Tarihte İslam ümmeti dışındaki toplumlarda da ekonomik sebepler dışında dini emellerin de egemen olduğu savaşlar görülmüştür. İslam ümmeti bilinciyle yapılan savaşlarınsa çoğunun savunma savaşları, bir kısmının da zulüm altında olan milletleri kurtarmak ve İslamiyet’i yaymak amaçlı olduğu görülmektedir.

İslami açıdan din kardeşliği şuuruyla hareket eden Müslüman ümmeti, inancından aldığı güçle, adaleti, kardeşliği, her alanda zulme geçit vermemeyi sağlar. Yüce Rabbimizin peygamberleri aracılığıyla insanlığa tebliğ ettiği ilahi mesajlarını doğru anlamak ve seçkin bir ümmet olmak yegane amaç olmalıdır. İslam inancının dünya düzenine getireceği üstün adalet anlayışı altında zulümle savaş ilk hedefi olmalı, İslam alemi kendi içindeki husumetleri gidermelidir.

Gerçek bir Hz. Muhammed ümmeti olma şerefini hakkıyla yerine getirmenin hem ferdi hem toplumsal olarak kazandıracakları aslında Kur-an’ı Kerim’de çok detaylı anlatılmıştır. Bu alanda en önemli argüman, Müslüman aleminin dil, ırk, milliyet farkı gözetmeyen insan merkezli, yegane bir din olmasıdır.