Unutkanlığa Neler Sebep Olur?

john_tyson_unsplash
Güçlü zihin, güçlü hafıza. Fotoğraf: Jon Tyson-Unsplash

İslam inancında, Allah tarafından dünyaya gönderilen en mükemmel varlığın insan olduğu açıkça belirtilir. Buna karşılık insanın da bazı zayıf yönlerinin ve zaaflarının olduğuna dikkat çekilir. Bu bağlamda, unutkanlık her insanda az ya da çok bulunan bir zafiyet olarak kabul edilir.

Günümüzde unutkanlık probleminin bazı fiziksel veya psikolojik sebeplerle ortaya çıkabildiği bilinir. Düzensiz beslenmek, yeteri kadar uyumamak, vitamin eksikliği ve aşırı stres; unutkanlığa neden olan başlıca faktörlerdir. Ancak fazla değinilmese de unutkanlık, manevi sebeplerden dolayı da ortaya çıkabilir. Bu bağlamda İslam dini, unutkanlığa neden olan davranışları kesin bir dille anlatır.

İslam açısından unutkanlığa neden olan unsurlar nelerdir? Unutmak, inşa fıtratında yer alan bir durum. Bu bağlamda daha önce öğrenilen bilgi ve deneyimlerin akıldan çıkması unutkanlık olarak tarif edilir. Müslüman’lara bir yol gösterici olarak gönderilen Kur’an-ı Kerim’de ise hem unutkanlığa neden olan davranışlar hem de unutkanlıktan kurtulma yolları anlatılır.

Kur’an’da unutkanlık kavramı ile alakalı 11 ayet yer alır. Bu ayetlerde değinilen ve unutkanlığa sebep olan davranışlar ise şu şekilde sıralanır:

Allah’ı (CC) akıldan çıkarmak.

Şeytanın yönlendirmelerine uymak.

Dünya hayatına, mala ve evlada bağlanmak.

Gaflete düşmek.

Mümin kişilerle alay etmek.

İçki içmek.

İslam dininde Allah’ı hatırlamak; onu zikretmek, namaz kılmak, dua etmek ve Kur’an-ı Kerim okumakla mümkün olur. Dünya işlerine bağlanan ve Allah’ı hatırlamaktan kaçınan kimseler de Allah’ı akıldan çıkarmış sayılır. Bu bağlamda ibadetten uzak duranların sık sık unutkanlık problemi yaşadığı görülür.

Kur’an-ı Kerim hem peygamberleri hem de insanları şeytanın hileleri konusunda uyarır. Şeytan, insanın fıtratında olan bütün zaafları iyi bir biçimde bildiğinden, onları kendi çıkarları için kullanabilir. Yusuf Suresi’nin 12. ayetinde şeytanın insanlara olayları nasıl unutturduğuna ilişkin bir kıssa verilmektedir. İlgili kıssa Kur’an’da “(Hz. Yusuf) onlardan, kurtulacağını zannettiği kimseye dedi ki: ‘Beni efendinin yanında an (benim suçsuz olduğumu krala hatırlat, umulur ki beni çıkarır). Fakat şeytan ona, efendisine söylemeyi unutturdu. Dolayısıyla (Yusuf), birkaç sene daha zindanda kaldı.” şeklinde geçmektedir.

Gaflete düşmek, gurura kapılmak, müminlerle alay etmek ve içki içmek de kişide unutkanlığa sebep olur.

Unutkanlıkla nasıl başa çıkabiliriz? Allah, kullarına dert verirken bunların çaresini de şifa olarak sunar. Bu bağlamda manevi davranışlarından ötürü unutkanlık yaşayanların, bunun için dikkate alabileceği çareler de bulunur. Bu bağlamda Kur’an-ı Kerim’de değinilen ve unutkanlığa karşı iyi gelen davranışlar şunlardır:

Haramdan Sakınmak: İnsanda unutkanlığın en büyük problemi haram işlerle meşgul olmaktır. Buna göre, küçük bile olsa haram işlerden sakınarak unutkanlıktan kurtulmak mümkün olmaktadır.

Yaratılış Gayesinden Sapmamak: İnsan, yeryüzüne hayırlı işlerde bulunmak ve Allah’a ibadet etmek için gönderilmiştir. Dünya işlerine fazla bağlamadan, asıl görevlerini icra eden kişilerde daha az unutkanlığa rastlanmaktadır.

Bilgileri Tekrar Etmek: İnsanın unutkanlığını engelleyen en önemli yöntem bilgilerin tekrar edilmesidir. Kur’an-ı Kerim’de de aynı manaya çıkan çok sayıda ayet yer alır. Tekrarlayan ayetler ile insanın Allah’ın emirlerini hatırlaması ve unutmaması sağlanır.

İbadet Etmek: Namaz kılmak, Kur’an okumak, Allah’ı zikretmek ve dua etmek; farklı ibadetler olarak sıralanır. Bu bağlamda İslam dini, ibadet eden bir kimsenin ruhunun dinlendiğini ve dinç kaldığını ifade eder.

İbadetle ruhumuzu dinlendirmeliyiz. Ruhu dinlenen kişiler manevi olarak bir rahatlığa kavuşur ve unutkanlık gibi problemlerden de uzak kalır.