Yapılış bakımından hac türleri nelerdir?

Hac Contributor
Kabe dünyanın merlkezi
İbrahim Uz-Unsplash

Yapılış şekli bakımından hac türleri; irfad, temettü ve kıran olmak üzere üçe ayrılır. Bu ayrım yapılırken hac öncesi umre yapılıp yapılmaması ve ihram durumu göz önüne alınır. Hac ve umrenin hem bir arada hem de ayrı ayrı yapılabildiği hac çeşitlerini anlama konusuna yardımcı olacak bir bilgidir.

İrfad ve temettü haccı nedir?

Hac çeşitleri arasında yer alan irfad haccı, öncesinde umre yapılmayan hacdır. Bu bakımdan, irfad haccına “umresi hac” dendiği de görülebilir. İrfad haccı yapan bir kimse, ibadetini hac ayları içerisinde gerçekleştirir. Buna ek olarak ihrama girerken yalnızca hac niyetinde bulunur. Mikat dışında ve içinde olan herkesin irfad haccı yapması mümkündür.

Temettü haccında irfaddan farklı olarak hem umre hem de hacca yer verilir. Bu ibadetler yine hac ayları içerisinde yapılır. Ancak kişi umre için ayrı, hac için de ayrı ihrama girmek durumundadır. Umre ve hac ibadeti arasında, yasakların konulmadığı kısa bir zaman dilimi vardır. Bu zaman diliminden yola çıkılarak bu hacca temettü denilmiştir. Temettü, terim anlamıyla istifade etmek manası taşır.

Bu hac türü için öncelikle umreye niyet edilir ve ihrama girilir. Umre yapılır ve ardından ihramdan çıkılır. Sonrasında yine aynı yılın hac zamanında hac için niyet edilir ve ihrama girilir.

Kıran haccı hangi nitelikleri taşır?

Temettü haccında umre ve hac ayrı niyetlerle yapılır. Kıran haccındaysa umre ve hac ibadeti tek bir ihram içerisinde birleştirilir. Bu birleşim, yine yılın hac aylarında yapılır. Yapılış bakımından ötürü kıran haccı için “birleştirmeli hac” ifadesi de kullanılır. Umre ve hac ibadetleri için tek bir niyet edilir ve ibadet bu şekilde tamamlanır.

Kıran ve temettü haccını yapmak için bazı şartlara uymak gerekir. Bu hac türleri için ilk şart hacı adaylarının Afaki olmasıdır. Yani, mikat sınırındakilerin kıran ve temettü yapması caiz değildir. Umre ve haccın aynı yılda yapılması ve sahih ilmam olmamak da kıran ve temettünün diğer şartlarıdır.

Sahih ilmam olma konusunda mezheplere göre değişen yorumlar bulunur. Buna göre kimileri için umre sonrasında memlekete dönme; kimileri içinse mikat sınırlarına çıkmak sahih ilmam olmaktır.

Diğer hac türleri nelerdir?

Hac çeşitleri yapılış bakımına göre ele alınabildiği gibi, hüküm bakımından da ele alınabilir. Buna göre, hüküm bakımından haclar üç çeşittir. Bu çeşitleri; farz, vacip ve nafile olmak üzere sıralamak mümkündür. Yükümlülük şartlarını taşıyanların bu ibadeti yapması farzdır.

Yükümlü olmadığı halde hac yapanlarsa vacip hükmünü yerine getirmiş olurlar. Herhangi bir sebepten ötürü bozulan hac için kaza edilebilir. Bu kaza haccı da yine vacip olarak kabul edilir. Kişinin farz ve vacip dışında hac ibadetini tamamlaması nafile olarak görülür. Çocukların ve ilkinden sonra tekrarlanan hacların nafile olduğu ifade edilir.

Kısacası, hac ibadeti hüküm ve yapılış tarzına göre farklı türlere ayrılabilir. Haccın hükme dayalı çeşitleri; farz, vacip ve nafile olmak üzere üçe ayrılır. Bu ibadetin yapılışına dayalı türleri de irfad haccı, temettü haccı ve kıran haccı olarak sıralamak mümkündür.

Hükme dayalı çeşitlendirme yapılırken, kişinin yükümlülük şartları göz önüne alınır. İbadetin yapılışına bağlı çeşitlendirmedeyse hac ve umre göz önüne alınır. Burada hac ve umrenin bir arada yapılıp yapılmadığı ve niyetin ne şekilde edildiğinin önemi vardır.

YAZI: İPEK ATACAN